Skip to main content

Matteus 5

Written by Chris van Wyk on . Posted in Kronologiese Bybelleesplan.

Die stryd vir geregtigheid

Jesus onderrig sy dissipels (Matteus 5:1-2)

Jesus gebruik die berg as ‘n afgesonderde plek om sy dissipels in sy eerste groot toespraak te onderrig, met die skare wat op ‘n afstand luister. Soos Moses op die berg Sinai, verkondig Jesus hier die riglyne van God se koninkryk. Stilte en afsondering was noodsaaklik vir dieper insig, wat ook vir ons geld in ons stiltetyd of retraites.

Teks en konteks

Geseënd is dié wat weet hoe nodig hulle God het (Matteus 5:3-12)

In die saligsprekinge spel Jesus die kenmerke van sy mense uit:

  1. Armes van gees ontvang die koninkryk.
  2. Treurendes word vertroos.
  3. Sagmoediges erf die aarde.
  4. Hongeriges na geregtigheid word versadig.
  5. Barmhartiges ontvang barmhartigheid.
  6. Reines van hart sien God.
  7. Vredemakers word God se kinders genoem.
  8. Vervolging ter wille van geregtigheid bring die koninkryk nader.
  9. Onregverdig beskuldigdes ontvang hemelse beloning.

Hierdie etiek van die koninkryk toon dat God se mense nie mag gebruik om Sy wil te vestig nie, maar sagmoedigheid en liefde. Jesus bemoedig dissipels om volharding en vreugde te vind, selfs in teenspoed.

Eugene Peterson beskryf dit so in The Message: “You’re blessed when you’re at the end of your rope. With less of you there is more of God and his rule.”

Julle is die sout vir die aarde (Matteus 5:13)

Jesus vergelyk sy dissipels met sout wat smaak en bederf teenwerk. Net soos die vissermanne van Galilea sout gebruik het om vis te preserveer, is dissipels geroep om ander se lewens te verryk en die wêreld teen bederf te beskerm.

Maar sout kan ook sy krag verloor, soos die onrein sout van die Dooie See. Sulke sout is nutteloos. Jesus waarsku teen godsdiens sonder werklike toewyding, soos by sommige van sy tydgenote.

Sout se betekenis:

  • Smaak gee: Gelowiges bring vreugde en betekenis.
  • Preserveer: Hulle beskerm teen morele verval.
  • Genees: Hulle bring genesing in ‘n stukkende wêreld.
  • Offer sigself op: Sout werk net as dit gebruik word, net soos dissipels geroep is om hulself te gee.

Julle is die lig vir die wêreld (Matteus 5:14-16)

Jesus gebruik lig as metafoor om dissipels se sigbaarheid in die wêreld uit te beeld. Net soos ‘n stad op ‘n berg nie versteek kan word nie, moet dissipels helder skyn deur hulle goeie dade.

Lig herinner aan die roeping van Israel (Jes 60:3) en aan Jesus as die Lig van die wêreld (Joh 8:12). Gelowiges is draers van daardie lig. Hulle roeping is om die wêreld se duisternis te verlig deur God se liefde sigbaar te maak.

Jesus sê verder: “Niemand steek ‘n lamp aan en sit dit onder ‘n maatemmer nie.” Dissipels moet bereid wees om lig te wees, selfs al word dit nie altyd aanvaar nie. Soos Johannes die Doper, wie se getuienis mense gehelp het om te sien, moet dissipels bly skyn, selfs teen weerstand in.

Eugene Peterson verwoord dit treffend:

“Here’s another way to put it: You’re here to be light, bringing out the God-colors in the world. God is not a secret to be kept. We’re going public with this, as public as a city on a hill.”

Die lig moet nie weggesteek word nie – dit moet sigbaar en doelgerig wees. Dissipels word geroep om God se teenwoordigheid te verteenwoordig, deur persoonlike smaak (sout) en publieke sigbaarheid (lig) by die lewe te voeg.

Jesus verbreek nie die wet nie, maar vervul dit (Matteus 5:17-20)

Jesus bevestig in hierdie perikoop die wet van Moses en die profete, oftewel die hele Ou Testament (OT), en laat dit sy volle betekenis bereik.

5:17: Jesus verklaar Hy het nie gekom om die wet en profete te vernietig (Grieks: kataluō), maar om dit te vervul (Grieks: plēroō), wat beteken om die wet tot sy ware betekenis te bring deur gehoorsaamheid.

5:18: Hy belowe dat nie die kleinste letter of strepie van die wet sal vergaan terwyl die hemel en aarde bestaan nie. Die seremoniële en burgerlike dele van die wet word vervul in Christus, soos Paulus in Kolossense 2:16-17 verduidelik.

5:19-20: Jesus beklemtoon dat sy volgelinge nie die kleinste gebod mag verbreek nie, en hul geregtigheid moet die van die Fariseërs en skrifgeleerdes oortref. Hy wys daarop dat dit deur Homself as volkome Geregtigheid bereik word (Rom 3:22).

Hy spel dit hierna uit in ses teenstellings.

Maak vrede as iemand iets teen jou het: jy mag nie moord pleeg nie (Matteus 5:21-26)

Jesus brei die sesde gebod (Jy mag nie moord pleeg nie) in die eerste teenstelling uit deur te wys dat woede en beledigings reeds die bedoeling van die gebod skend.

5:21-22: Hy verklaar dat kwaad word sonder rede, of beledigings soos “domkop” en “dwaas,” strafbaar is, selfs voor God se oordeel. Woede en haat is “karaktermoord” en oortree die gebod.

5:23-24: Onversoendheid met ’n medegelowige benadeel jou verhouding met God. Jesus beveel dat versoening eerste moet kom voordat ’n offer aan God gebring word.

5:25-26: Hy moedig vinnige versoening aan om regsgevolge te vermy – ’n waarskuwing wat ook ewige gevolge impliseer.

Jesus se toepassing van die sesde gebod wys dat almal skuldig is aan woede en beledigings. Die Heidelbergse Kategismus verduidelik dat hierdie gebod nie net moord verbied nie, maar ook haat, afguns, en wraak. Gelowiges moet versoenend en liefdevol optree, selfs teenoor vyande.

As jy kyk na ‘n vrou om haar te begeer, het jy reeds in jou hart egbreuk gepleeg (Matteus 5:27-30)

Jesus brei die sewende gebod (Jy mag nie egbreuk pleeg nie) in die tweede teenstelling uit na gedagtes en begeertes.

5:27-28: Selfs om wellustig na ‘n vrou te kyk, is egbreuk in die hart. Die wet vereis reinheid nie net in dade nie, maar ook in gedagtes.

5:29-30: Jesus gebruik hiperboliese beelde – soos om ’n oog uit te ruk of ’n hand af te kap – om die erns van seksuele reinheid te beklemtoon. Dit dui op die noodsaaklikheid om enige struikelblokke tot sondige begeertes te vermy.

Jesus veroordeel nie gesonde seksuele behoeftes nie, maar waarsku teen sondige gedagtes wat uit die hart kom (Matt 15:19). Die Heidelbergse Kategismus verduidelik dat selfs die geringste begeerte teen God se wet reeds sonde is. Christene moet dus hul gedagtes en begeertes rein hou, aangesien die hart die bron van geregtigheid en sonde is.

Met hierdie radikale leringe oor die wet, woede, en wellus, wys Jesus dat gehoorsaamheid aan God nie net uiterlike optrede insluit nie, maar ook die innerlike wêreld van gedagtes en houdings.

Elkeen wat skei, behalwe oor ontrou, maak dat die ander een egbreuk pleeg (Matteus 5:31-32)

Jesus se lering oor egskeiding in die derde teenstelling bou voort op die sewende gebod oor egbreuk. Hy verwys na Deuteronomium 24:1, waar Moses voorsien het dat ’n skeibrief nodig was om egskeiding wettig te maak. Hierdie maatreël was bedoel om die vrou teen willekeurige verwerping te beskerm. Jesus beperk egter hierdie toelating tot gevalle van ontrouheid, aangesien seksuele oortreding reeds egbreuk is. Hy waarsku dat enige ander rede vir egskeiding bydra tot verdere egbreuk.

Moses het egskeiding toegelaat in gevalle van ernstige seksuele oortredings, aangedui as “onbetaamlike gedrag.” Dit impliseer dat egskeiding ’n toegewing was weens menslike swakheid, nie ’n gebod nie. Volgens Deuteronomium 24:1-4 was hertrou met ’n vroeëre gade ná egskeiding en ’n ander huwelik verbode, wat die ernstige gevolge van egskeiding beklemtoon.

Jesus stel onwrikbaar dat sy volgelinge rein en getrou moet bly in die huwelik. Hy roep op tot selfbeheersing, reinheid en tevredenheid, binne en buite die huwelik. Die Heidelbergse Kategismus (V&A 108-109) verduidelik dat die sewende gebod nie net uiterlike gedrag aanspreek nie, maar ook gedagtes, begeertes en houdings wat tot onreinheid kan lei.

Bybelse lering oor egskeiding

Die Skrif wys deurgaans op die ernstige implikasies van egskeiding en hertrou. God haat egskeiding (Maleagi 2:16), en dit moet slegs as ’n laaste uitweg oorweeg word. Jesus, Paulus en die Hebreërskrywer benadruk die heiligheid van die huwelik en die noodsaak om egbreuk en egskeiding te vermy.

Jesus se lering oor egskeiding

In die Bergrede (Matt 5:31-32) beklemtoon Jesus die oorspronklike bedoeling van die huwelik as ’n lewenslange verbintenis volgens Genesis 1-2. Egskeiding word slegs in gevalle van owerspel toegelaat.

In Lukas 16:14-18 beskryf Hy enige hertrou na egskeiding as egbreuk en lê die klem op die onveranderlikheid van God se wet.

In Matteus 19 herhaal Hy hierdie beginsels, met verwysing na die skepping en die oorspronklike doel van die huwelik.

Paulus oor egskeiding en hertrou

Paulus herinner die Korintiërs dat egbrekers wat nie berou toon nie, geen deel aan God se koninkryk het nie (1 Kor 6:9-11). In 1 Korintiërs 7 beklemtoon hy dat gelowiges nie moet skei nie, behalwe as ’n ongelowige dit wil hê. Hy stel selfs voor dat om enkellopend te wees voordelig kan wees in sekere situasies.

Die Hebreërskrywer se waarskuwing

Die Hebreërskrywer waarsku dat ontrouheid en egbreuk onder God se oordeel kom: “Die huwelik moet deur almal eerbaar gehou word” (Hebr 13:4).

Julle “ja” moet “ja” bly en julle “nee”, “nee” (Matteus 5:33-37)

Jesus stel in die vierde teenstelling hoë standaarde van integriteit deur te sê dat sy volgelinge nie eedswerings nodig het om geloofwaardig te wees nie. Hy verwys na tekste soos Levitikus 19:12 en Numeri 30:2, wat die belang van betroubaarheid en respek vir God se Naam beklemtoon. Jesus maak dit duidelik dat eedswering onnodig moet wees wanneer ’n mens altyd die waarheid praat.

Jesus waarsku teen die gebruik van eedswerings wat die hemel, aarde of ander heilige dinge insluit, aangesien hierdie dinge aan God behoort. Jou “ja” moet eenvoudig “ja” wees, en jou “nee,” “nee.” Enige poging om hierdie eenvoud te verdoesel, stel jou bloot aan die invloed van die bose.

Jesus roep sy volgelinge op tot opregtheid en betroubaarheid in alles wat hulle sê. Die Heidelbergse Kategismus (V&A 112) leer dat die negende gebod nie net valse getuienis verbied nie, maar ook die waarheid en jou naaste se goeie naam verdedig.

Geloftes in die Bybel

Geloftes het ’n belangrike plek in die spiritualiteit van die Godsvolk gehad, soos gesien in die verhale van Jakob (Gen 28:20-22), Hanna (1 Sam 1:11), en Paulus (Hand 18:18). Geloftes moet egter met respek en oorleg gemaak word.

Die Prediker waarsku teen oorhaastige geloftes aan God: “Dit is beter dat jy nie belowe nie as dat jy belowe en nie betaal nie” (Pred 5:4-5). Hierdie raad beklemtoon die noodsaak van nederigheid en gehoorsaamheid aan God.

Die praktyk van geloftes herinner ons aan ons verantwoordelikheid om ons woord te eerbiedig, hetsy teenoor God of mense. Gehoorsaamheid aan hierdie beginsels versterk ons getuienis en die vertroue wat ander in ons plaas.

Moet jou nie teen ’n slegte mens verset nie (Matteus 5:38-42)

Die vyfde teenstelling in die Bergrede handel oor die wet van vergelding, bekend as lex talionis (“oog vir oog, tand vir tand”). Hierdie beginsel, gewortel in die wet van Moses (Eks. 21:24; Lev. 24:20; Deut. 19:21), het billike vergoeding of straf vir oortredings verseker. Jesus radikaliseer egter hierdie idee: Hy verwag dat sy volgelinge vergelding geheel en al vermy en eerder deur vrygewigheid gekenmerk word.

Vier praktiese voorbeelde

  1. Moenie julle teen ’n slegte mens verset nie: Aanvaar teenstand sonder om terug te baklei. Dit sluit bose mense in wat doelbewus ander skade aandoen. Jesus moedig sy volgelinge aan om nie persoonlike teenstand te laat eskaleer en self verkeerd te handel nie. Hierdie beginsel beteken egter nie dat onreg nooit aangespreek moet word nie, soos blyk uit Jesus se optrede in die tempel (Joh. 2) en Paulus se beroep op sy regte as Romeinse burger (Hand. 16:37).
  2. Draai die ander wang: Aanvaar persoonlike belediging sonder om terug te slaan of die oortreder te vergeld. ’n Klap op die regterwang was ’n teken van minagting. Jesus vra van sy volgelinge om nie regsaksie te oorweeg vir sulke beledigings nie, maar eerder ’n houding van verdraagsaamheid en versoening aan te neem. Hy illustreer dit self tydens sy verhoor wanneer Hy geklap word (Matt. 26:67).
  3. Gee meer as wat geëis word: Wanneer iemand jou hof toe sleep, gee selfs meer as wat gevra word. Indien iemand jou onderklere wil hê, bied ook jou boklere aan. Hierdie oormaat vrygewigheid kan vyande in vriende omskep en konflikte ontlont. Paulus ondersteun hierdie idee deur te sê dat gelowiges eerder skade moet ly as om ’n mede-gelowige hof toe te sleep (1 Kor. 6:7).
  4. Gaan die tweede myl: Romeinse soldate kon mense dwing om hul goed tot 1,5 km ver te dra. Jesus sê, dra dit nóg verder, as teken van ’n positiewe gesindheid. Hierdie vrygewigheid oortref wat die wet vereis.

Jesus sluit hierdie gedeelte af met die opdrag tot radikale vrygewigheid: gee aan dié wat vra, en leen aan dié wat wil leen. Hierdie beginsel weerspieël die wet (Deut. 15:7-8), maar word deur Jesus meer radikaal toegepas.

Jesus roep sy volgelinge om kwaadwillige mense met verdraagsaamheid en vrygewigheid te hanteer, sodat vyande in vriende kan verander. Vergelding bring verdeeldheid, maar liefde en versoening lei tot heling. Hierdie benadering vra opoffering van persoonlike regte, met die doel om die evangelie se impak te versterk.

Julle moet julle vyande liefhê (Matteus 5:43-48)

Die sesde teenstelling is gebaseer op die gebod tot naasteliefde (Lev. 19:18), wat Jesus radikaal uitbrei om ook vyande in te sluit. Hoewel die wet nêrens sê dat ’n mens jou vyand moet haat nie, was hierdie idee wel by sekere sektes, soos die Esseners, teenwoordig.

Jesus vra van sy volgelinge om hulle vyande lief te hê en vir dié wat hulle vervolg te bid. Hierdie oproep weerspieël die genadige optrede wat reeds in die wet geïmpliseer is, soos om ’n vyand se verdwaalde dier terug te bring (Eks. 23:4) of om nie bly te wees oor ’n vyand se ongeluk nie (Job 31:29).

Jesus verwag dus dat sy volgelinge genade moet betoon, selfs in die aangesig van vyandigheid. Paulus onderskryf hierdie beginsel deur aan te beveel dat ons goed moet doen aan ons vyande (Rom. 12:20).

Jesus wys daarop dat God se kinders ’n hoër standaard moet handhaaf as tollenaars en heidene, wat ook hulle eie mense liefhet en gasvry behandel. Gelowiges moet almal liefhê en vrygewig wees, ongeag hoe hulle behandel word.

Jesus som sy leringe op deur te sê: “Wees volmaak, soos julle Vader in die hemele volmaak is.” Hierdie oproep verwys nie na foutloosheid nie, maar na die karakter van God, wat in sy liefde en genade almal insluit.

Die kern van hierdie lering is dat vyande in vriende omskep moet word. Gelowiges se roeping om lig en sout vir die wêreld te wees, sluit in dat hulle liefde radikaal uitreik – selfs na vyande. Hierdie soort volmaaktheid weerspieël God se karakter en skep ’n blywende impak op die wêreld.

View all posts in this series

Discover more from Bybelskool

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Kronologiese Bybelleesplan

Chris van Wyk

Ek is Direkteur van Bediening en Geestelike Vorming by Veritas College International. My passie in die lewe is om God bo alles te dien en gelowiges in geloofsvorming te begelei. I am Director of Ministry and Spiritual Formation at Veritas College International. My passion in life is to serve God above all and to lead believers in faith formation.

Maak 'n opmerking

Onlangse kommentaar