Skip to main content

2 Samuel 13

Written by Chris van Wyk on . Posted in Kronologiese Bybelleesplan.

Tamar kry geen geregtigheid kry met haar gewelddadige verkragting nie

Na die ontsteltenis van die vorige twee hoofstukke se owerspel en moord, is hierdie verhaal van verkragting vir my eintlik soos ‘n skop in die maag. In die eerste plek oor hierdie ongeveer 16-jarige vrou wie se lewe verwoes is, maar in die tweede plek ook oor die oneffektiwiteit van Dawid se woede. Hy tree nie op teen Amnon nie, amper soos Eli vroeër, ten spyte van duidelike wetsvoorskrifte (Lev 18:9; 20:17). Erger nog, hy versoen hom selfs met Amnon se uiteindelike sterfte aan die hand van Absalom, maar doen niks vir Tamar nie. Hy is meer bekommerd of sy ander seuns ook omgekom het, as oor Tamar se lot. Selfs die optrede van Absalom stel niks reg nie. Dit wis maar net vir Amnon uit, maar doen niks vir Tamar nie, hoewel dit darem lyk asof Absalom vir haar verblyf verskaf het. Die enigste lydende party in die verhaal, Tamar, word dus geïgnoreer, en daar is geen geregtigheid vir haar nie. Dit is ontstellend en onaanvaarbaar. En sulke goed gebeur baie keer vandag nog!

Ons moet  dit goed onthou, verkragting bly in alle omstandighede een van die mees gewelddadige ingrype in ‘n vrou se lewe. Net die lees hiervan sal al traumaties wees vir mense wat persoonlik deur seksuele geweld geraak is. En ek wil dit vooraf erken. Die lees van hierdie verhaal kan gevoelens by jou oproep wat wonde kan oopkrap.

Maar, ons kan dit nie vermy nie. Die hoop is dat hierdie verhaal twee dinge gaan doen:

  1. Ons ander – wat nog nie persoonlik daaraan blootgestel is nie – se bewussyn verhoog van die pyn wat baie van ons mense in onsself ronddra dat: “niemand weet nie.”
  2. En moontlik om daarmee ‘n veilige ruimte te skep waarin die Here die wonde kan heel van mense wat sulke en soortgelyke ervarings gehad het, want God weet.

Teks en konteks

Tamar word deur haar broer Amnon verkrag

Absalom, die derde oudste seun van Dawid, het ’n mooi suster gehad. Haar naam was Tamar. Hulle was van ‘n gedeeltelik Aramese afkoms vanweë Dawid se huwelik met hulle ma, Maäka (2 Sam 3:3).

Absalom het ook ‘n ouer halfbroer gehad, Amnon, die oudste seun van Dawid by Aginoam, ‘n Jisreëliet (2 Sam 3:2). Hierdie oudste kind van Dawid het op Tamar verlief geraak, sy halfsuster. Die teks sê vir ons: “Hy was siek van begeerte na sy suster Tamar.”

Maar, Tamar was onbereikbaar vir hom. Ten minste só het hy voorgegee. Dit was egter net ‘n halwe waarheid. As hy regtig met haar wou trou, was daar maniere om dit reg te kry, soos Tamar onder andere later vir hom voorstel.

Let ook op hoe sy verliefdheid blote wellus was, want hy wou: “iets aan haar doen.” Verskriklik. Verraderlik.

Soos Joab vir Dawid met sy onheilige konkelry gehelp het, help Jonadab nou vir Amnon, want Jonadab was ’n vindingryke man. Hy stel voor dat Amnon vir Dawid vra dat Tamar vir hom iets te ete bring. Sy moes twee hartvormige broodjies maak sodat hy dit uit haar hand kan eet.

Dit is natuurlik ‘n dead give away. Hartvormige broodjies! Inderdaad. Niemand, nie Dawid óf selfs Tamar sou deur só ‘n storie geflous word nie. Dawid faal daarmee liederlik in sy ouerlike plig om haar te beskerm. Almal het geweet. Hulle kies egter om stil te bly. En só lyk dit asof niemand weet nie.

Tamar op haar beurt weier nie haar pa se opdrag nie, miskien met die hoop dat Amnon die regte ding sou doen, en met haar trou, soos die wet toegelaat het. Maar, sy moet die leeukuil binne gaan, wel wetende dat dit miskien op niks goeds sou kon uitloop nie.

Toe Amnon almal uitstuur en haar na sy kamer toe lok, het sy geweet wat kom, maar ten spyte van haar teenstand was hy net te sterk vir haar. Sy sit haar wel beslissend teë deur die verhaal van Dina in Genesis 34 vir Amnon aan te haal: “so iets word nie in Israel gedoen nie.”

Helder klink haar nee: “Moet nou nie ’n dwaas ding doen nie. Hoe sal ek my skande kan wegsteek? En jý sal in die oë van Israel ’n dwaas wees. Praat liewer met die koning, want hy sal ons toelaat om te trou.” Weereens ‘n gryp na die Skrif, want só ‘n troue sou inderdaad moontlik wees, soos dit die geval was met Abraham en Sara (Gen 20:12).

Maar, Amnon wou nie na haar luister nie. Hy het haar gepak en verkrag.

Amnon jaag haar weg

Asof dit nie erg genoeg was nie, gaan Amnon egter verder en verwerp haar in haar nood.In plaas daarvan om die eerbare ding te doen, en met haar te trou, soos die wet voorgeskryf het (Eks 22:16-17, Deut 22:28-29), verander sy gevoelens vir haar in ‘n oomblik. Hy kry ’n groot afsku in haar, baie groter as sy verliefdheid.

Haar pleidooi aan Amnon om die skande wat hy haar aangedoen het nie te vererger deur haar weg te jaag nie, val op dowe ore. Amnon beveel sy slaaf om “hierdie vroumens” uit te smyt en die deur agter haar toe te sluit.

Dit is kole op die vuur. Sy vlug verward en verneder. Wat egter nog meer traumaties is om te lees, is dat sy in totale wanhoop huil op haar eensame pad terug na haar kamer, en hoop dat iemand haar sal help. Maar haar broer Absalom maak haar stil en sê: “Bly nou maar stil. Hy is jou broer. Moet jou nie hieroor verknies nie.”

Dit was egter haar doodsvonnis. Niemand wou weet wat gebeur het nie. En sy, die slagoffer, word verban en uitgeskuif: “Tamar het toe in haar broer Absalom se huis gaan bly en sy was ’n wrak.”

Geen geregtigheid vir Tamar nie

Haar pa, Dawid, was wel woedend, maar hy het doodgewoon absoluut niks gedoen nie, ten spyte van die duidelike wetsvoorskrifte dat Amnon vir dié laakbare daad doodgemaak moet word (Lev 18:9; 20:17), omdat hy nie met haar getrou het nie. Dawid swyg egter die boosheid wat aan haar gedoen is, dood.

Absalom was ook woedend, maar in plaas daarvan om Tamar te ondersteun, besluit hy om Amnon dood te maak. Wraak eerder as regstelling. Dit baat haar ook niks nie.

En toe Absalom twee jaar later daarin slaag om Amnon te laat doodmaak, sien ‘n mens Dawid se onbetrokkenheid in nog meer grafiese detail. Dawid was meer bekommerd oor die gevaar wat Absalom vir sy ander seuns ingehou het, as wat hy oor die lot van Tamar homself bekommer het.

Wat ons dus moet raaksien, is dat Tamar geen geregtigheid gekry het nie, geen regstelling, geen deernis. Selfs al is die verkragter om die lewe gebring. Sy dood kon nie haar lot verander nie. Sy het ‘n eensame lewe in die vergetelheid gelei … asof niemand van haar bestaan geweet het of van watter onreg haar aangedoen is nie.

Boodskap en betekenis

Wat is die evangelie van hierdie verhaal? Wat is die goeie nuus van die verhaal van Tamar?

  1. In die eerste plek dat die verhaal Tamar se trauma sigbaar maak. Niemand kan ná die aanhoor van Tamar se verhaal sê hulle het nie geweet nie.Dit is die waarde van die blote feit dat hierdie verhaal in die Bybel is. Tamar se verhaal word al 3 000 jaar vertel. Elkeen wat die Bybel opneem en die boek Samuel lees, lees haar verhaal. Dink net hoeveel mense het deur die eeue saam gehuil met Tamar oor die onreg wat sy moes beleef, en troos gevind in die blote feit dat sy uiteindelik nie weggesteek gebly het in die huis van Absalom nie, maar sigbaar geraak het vir ons.

Almal weet daarom vandag nog van Tamar. Dit leer ons dat sulke verhale nie weggesteek moet word nie, maar openbaar moet word. Ons het getuies nodig van ons lewens. Ook van dié ervarings van leed en trauma. Die Bybel help ons dus om dit te verstaan. Verhale moet vertel word. Verhale moet gedeel word. Want in die deel daarvan lê alreeds ‘n stuk genesing. Al is dit jare daarna.

  1. In die tweede plek die deernis wat hierdie verhaal bring vir slagoffers van seksuele geweld.Ons leef in ‘n wêreld waar ons so maklik vasgevang kan raak in ons eie behoeftes dat ons in die bevrediging van ons behoeftes die lewe uit ander kan pers. Amnon het sy posisie as die oudste misbruik. Hy het Tamar misbruik. En uiteindelik verwerp.

Tamar beleef verskillende vorme van trauma in die verhaal. Daar is die trauma van die verkragting en verwerping deur haar broer Amnon. Daar is die trauma van Absalom wat haar stilmaak en verwyder. Daar is die trauma van Dawid wat stilswyend saamspeel en later dit doodswyg.

Vandag gebeur dit ook soms dat die hantering van ’n traumatiese gebeurtenis soos seksuele geweld vir die slagoffers erger is as die gebeurtenis self.

Slagoffers moet beskerm en vertroos word, sodat hulle genesing kan vind. Daar moet teen vervolgers opgetree word en sisteme moet daargestel word om ander te beskerm.

Ons taak as gelowiges is om aan die kant van die Tamar’s van hierdie lewe te gaan staan, en hulle met deernis te hanteer. Ons doen dit deur ruimte te gee vir die vertel van hulle verhale. Deur geduld te beoefen met die herstelproses. Deur namens hulle op te tree in die mate wat ons dinge kan regstel.

  1. In die derde plek help die verhaal ons die waarde besef van die Here se gebod van liefde.Ons kan maklik in dieselfde strik trap as ‘n Amnon waar ons behoeftes ander s’n troef. Dit is waarom die Here vir ons uitspel hoe verhoudings werk, sodat ons dit kan navolg.

Aan die een kant wil die Here hê dat ons Hom moet liefhê bó alles. En aan die ander kant dat ons mekaar moet liefhê soos onsself.

Die liefde vir mekaar beteken (Tweede tafel van die Tien Gebooie in Eks 20 en Deut 5; vgl Matt 5 wat daarop uitbrei):

  • dat ons respek moet betoon vir gesagsfigure (5de gebod);
  • dat ons respek moet betoon vir ander se lewens, selfs nie deur hulle dwase te noem nie (6de gebod);
  • dat ons respek moet betoon vir die huwelik deur getrou te bly aan ons lewensmaat en nie van hom of haar te skei nie (7de gebod);
  • dat ons respek moet betoon vir ander se goed, en niks sonder verlof van iemand anders vat nie (8ste gebod);
  • dat ons respek moet betoon vir die waarheid, en geen leuens mag vertel nie (9de gebod);
  • dat ons respek moet betoon vir ander se goed, selfs nie deur te begeer nie (10de gebod).

Ek sluit af. Ná die verhaal van Tamar kan jy nie sê dat jy nie weet nie. Seksuele geweld is ‘n realiteit. Baie keer binne ‘n familie. Almal weet dit. En ons kan iets daaraan doen.

  1. Deur die verhale te vertel.
  2. Deur deernis te hê.
  3. Deur die Here se wil vir die lewe te gehoorsaam.

En die diepste troos. God weet.

View all posts in this series

Discover more from Bybelskool

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Kronologiese Bybelleesplan

Chris van Wyk

Ek is Direkteur van Bediening en Geestelike Vorming by Veritas College International. My passie in die lewe is om God bo alles te dien en gelowiges in geloofsvorming te begelei. I am Director of Ministry and Spiritual Formation at Veritas College International. My passion in life is to serve God above all and to lead believers in faith formation.

Maak 'n opmerking

Onlangse kommentaar