Skip to main content

Spreuke 15:1-33

Written by Chris van Wyk on . Posted in Kronologiese Bybelleesplan.

Woorde maak saak; God maak saak

Spreuke 15:1-3

Ons kom in Spreuke 15-16 waarskynlik by ‘n teologiese dieptepunt in die boek Spreuke. Nie net word die naam van die Here hier meer kere gebruik nie (20 keer uit die 111 keer wat Jahwe, God se persoonsnaam, in Spreuke gebruik word), maar die temas het ook spesifiek met God se teenwoordigheid en betrokkenheid in ons lewens te make. Daar is in hierdie gedeelte 2 goue drade wat die onderskeie tekste op ‘n manier aan mekaar verbind:

  1. Woorde maak saak, en
  2. God maak saak.

Dit is dan ook twee van die goed waarop ‘n mens in jou lewe moet fokus: wat en hoe jy dinge sê, en met Wie jy rekening hou.

Vers 1 is ’n baie bekende spreuk. Dit gee raad vir die hantering van woede. ’n Sagte antwoord laat woede bedaar. ’n Krenkende woord – hard, ongenaakbaar, bedoel om seer te maak – laat die woede verder ontvlam. Vers 2 brei daarop uit. Wyse woorde is verantwoordelik. Dwase woorde onverantwoordelik. Vers 3 plaas dit alles onder die toesig van die Here. Hy sien alles raak. Hy hou dop wat mens doen of dit goed is of sleg (vgl dit met vers 8-9 en 11 vir verdere opmerkings hieroor). 2 Kronieke 16:9 pas ook perfek hierby. God se oë deurkruis die hele aarde om dié te help wat op Hom vertrou.

Spreuke 15:4

Sagte kalmerende woorde is ’n boom van lewe, soos die blare van die boom van die lewe in Openbaring wat genesing bring. Valse, perverse en bedrieglike woorde breek ’n mens se gees. “Kind words heal and help; cutting words wound and maim.” (The Message).

Spreuke 15:5-7

Vers 5. Dit is net ’n sot wat dink hy weet alles en nie na sy pa se teregwysing luister nie. Die seun wat egter luister, word wys. Vers 6. ’n Regverdige kan sy sukses geniet. ’n Goddelose se opbrengs bring ongeluk (vgl Akan in Jos 7). Vers 7. Jy kan leer by wyse mense, maar dwase verdraai alles.

Spreuke 15:8-10

Kidner som vers 8-9 só op: “Divine disgust. Divine delight.” Vers 8. Opregtheid is die geheim voor God. Die offers van die goddelose is afskuwelik vir God. Dit is ’n gruwel (abomination). Die gebede van die regverdige geniet egter sy goedkeuring. Vers 9. Die lewenswyse van die goddelose is eweneens afskuwelik vir God. God het egter die een lief wat reg en geregtigheid najaag. Vers 10. ’n Streng straf is gepas vir dié wat die regte pad verlaat. Dié wat egter teregwysing haat, sal sterwe.

Spreuke 15:11

Spreuke verkondig die waarheid dat God alsiende en alwetend is. Selfs die doderyk en die onderaardse diepte – Sheol (Ps 139:8) en Abbadon (vgl Openb 9:11) – lê oop voor die Here. Hoeveel te meer die harte van die mense. Dit is ’n gerusstelling vir die regverdiges. ’n Bron van angs vir die goddeloses.

Spreuke 15:12-14

Vers 12. ’n Spotter (ligsinnige mens) is sy eie grootste vyand. Hy haat teregwysing. Daarom sal hy nooit wysheid kan leer nie. Vers 13. Vrolike gedagtes laat jou glimlag. Hartseer gedagtes druk jou te neer. Vers 14. ’n Verstandige mens fokus op dinge wat sy kennis kan vermeerder. ’n Dwaas ontwikkel ’n al hoe groter aptyt vir dwaasheid.

Spreuke 15:15-17

Vers 15 wys hoe ’n mens se algemene houding jou ervaring kleur. As jy bedruk is, lyk alles sleg. As jy opgewek is, lyk alles goed. Vers 16 wys dat baie besittings nie opmaak vir ’n gebrek aan God se teenwoordigheid nie. Vers 17 wys dat dit ook waar is in ’n verhouding. ’n Mens is tevrede met groente as jy liefde beleef. Die beste kos maak nie op vir onvrede in ’n verhouding nie.

Spreuke 15:18-19

Vers 18 verwoord die waarheid dat rusies baie meer oor die mense wat betrokke is, gaan, as oor waaroor hulle twis of stry. ’n Driftige mens soek skoor. ’n Geduldige mens bring bedaring. “Peacemakers carry about with them an atmosphere in which quarrels die a natural death.” (Archibald). Vers 19. Luiheid maak enige vordering moeiliker. Opregtheid maak alles uiteindelik makliker.

Spreuke 15:20-21

Vers 20. ’n Wyse seun maak sy pa bly. ’n Dwase seun verag sy ma (vgl Spr 10:1). Vers 21. Iemand wat nie sy vermoë ontwikkel om wyse keuses te maak nie, is tevrede met enige dwase ding. Iemand wat wysheid ontwikkel, loop ’n reguit pad.

Spreuke 15:22-23

Vers 22. Vir ’n plan om te slaag, het jy al die raad nodig wat jy kan kry. Dit voorkom eensydigheid en bevorder verantwoordbaarheid (vgl Spr 11:14). Vers 23. Daar is min dinge so lekker as wanneer jy ’n gepaste antwoord kan gee, want “wat is beter as die regte woord op die regte tyd?”

Spreuke 15:24-26

Vers 24 is een van die min OT gedeeltes wat direk met die gedagte van die ewige lewe werk. Die pad van die lewe vir wyses loop “boontoe”, dws na die ewige lewe toe. So ontwyk hulle die pad na die doderyk “ondertoe.” Vers 25 beklemtoon die ingrype van die Here om regstelling te bewerk. Hy breek die huis van die hoogmoediges af (vgl sy optrede teen Agab in sy vergryp aan Nabot se wingerd in 1 Kon 21) en beskerm die grond van die weduwees (’n groep wat ernstig uitgebuit is in antieke tye). Vers 26 beklemtoon die woorde wat die Here se goedkeuring wegdra. Bose planne is vir Hom afskuwelik. Vriendelike woorde is rein, ’n aanduiding van wat in die hart van só ’n persoon aangaan.

Spreuke 15:27-28

Vers 27 waarsku teen die wortel van alle kwaad, gierigheid. Die man wat ten alle koste wins uit ander wil maak, bring moeilikheid vir sy eie huis, want dit gaan gewoonlik gepaard met onreg en geweld wat uiteindelik kan boemerang. Die een wat ’n omkoopgeskenk haat, beskerm sy lewe. Vers 28 prys weldeurdagte woorde. Die regverdige dink eers goed na vóór hy reageer. Die goddelose laat slegte goed onnadenkend uitborrel sonder om oor die gevolge daarvan te dink.

Spreuke 15:29-30

Vers 29. Soos vroeër in vers 8 belowe Spreuke dat God die gebede van die regverdiges (opregtes) hoor, maar ver is van die goddelose. Soos Jesaja 59:2 sê: “maar julle ongeregtighede het ’n skeidsmuur geword tussen julle en julle God, en julle sondes het sy aangesig vir julle verberg, sodat Hy nie hoor nie.” Vers 30. Stralende oë verwys waarskynlik na iemand wat óf vriendelik is met jou (vgl Spr 16:15) óf goeie nuus vir jou bring. Want, goeie nuus, sê die tweede reël: “maak jou bene vet”! Bene staan in dié konteks vir jou hele menswees. Dit beteken dat goeie nuus jou laat goed voel (vgl Jakob in Gen 45:27-28). Dit maak jou gesond (vgl Spr 17:22). ’n Aanmoediging om nooit enigiets goeds van iemand te weerhou nie.

Spreuke 15:31-32

Vers 31. Teregwysing bring of bewaar lewe binne die gemeenskap van die wyses. ’n Leerbare mens is “an honored guest among wise men and women.” (The Message). Vers 32. Die een wat teregwysing verwerp, wys eintlik hoe min hy of sy dink van hulleself. Die een wat luister na teregwysing, groei in onderskeiding van wat reg en verkeerd is.

Spreuke 15:33

Spreuke onderstreep weer die sentrale tema van die boek. Die vrees van / ontsag vir die Here is “wyse teregwysing”, soos dit in die Hebreeus staan. Dit kan op twee maniere verstaan word. Die ontsag vir die Here kom uit die dissipline van die wysheid. Óf, die dissipline van die wysheid lei tot die ontsag vir die Here. Albei betekenisse is geldig. Die tweede deel van die vers brei daarop uit en wys hoe op soortgelyke wyse een ding tot ’n ander lei: “Nederigheid lei tot eerbetoon.”

View all posts in this series

Discover more from Bybelskool

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Kronologiese Bybelleesplan

Chris van Wyk

Ek is Direkteur van Bediening en Geestelike Vorming by Veritas College International. My passie in die lewe is om God bo alles te dien en gelowiges in geloofsvorming te begelei. I am Director of Ministry and Spiritual Formation at Veritas College International. My passion in life is to serve God above all and to lead believers in faith formation.

Maak 'n opmerking

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Onlangse kommentaar