Voorbereidingsverhale: doop en versoeking (hfst. 3-4)

Al vier Evangelies onderstreep die belangrikheid van die bediening van Johannes die Doper as ‘n voorbereiding van die bediening van die Here Jesus Christus. Daar is sewe episodes in Matteus se verhaal van hierdie voorbereiding tot met Jesus se eerste groot toespraak, die Bergrede (Matt. 5-7):

1. Johannes die Doper preek in die woestyn van Judea en kondig die doop van bekering aan – Matt. 3:1-6
2. Johannes die Doper waarsku die Fariseërs en Sadduseërs om die vrug van bekering te dra – Matt. 3:7-12
3. Jesus word deur Johannes gedoop en met die Gees vervul by die Jordaan – Matt. 3:13-17
4. Jesus word deur die Satan versoek in die woestyn van Judea – Matt. 4:1-11
5. Jesus gaan woon in Kapernaum en preek in Galilea dat die koninkryk van God naby gekom het – Matt. 4:12-17
6. Jesus roep sy dissipels as vissers van mense langs die See van Galilea – Matt. 4:18-22
7. Jesus verkondig die evangelie van die koninkryk en groot skares uit Galilea, Sirië, Dekapolis, Jerusalem, Judea en oorkant die Jordaan volg Hom – Matt. 4:23-25

Johannes se bediening vind plaas in die woestyngebied van Juda oorkant die Jordaan (Matt. 3:1), by Betanië (Joh. 1:28). Trouens, Lukas sê dat dit in die hele omliggende gebied van die Jordaan gebeur het (Luk. 3:3). Ons lees onder andere dat hy ook gedoop het by Enon naby Salim, waar daar baie water was (Joh. 3:23).

Die hele landstreek van Judea en selfs al die inwoners van Jerusalem het na Johannes die Doper toe gestroom om na die belydenis van hulle sondes gedoop te word (Mrk. 1:5; Matt. 3:5).

Hierdie Betanië se ligging kan nie meer presies geïdentifiseer word nie, behalwe dat dit oorkant die Jordaan was. Dit moet in elk geval onderskei word van die Betanië naby Jerusalem waar Maria, Marta en Lasarus gebly het.

Sommige het in die verlede hierdie plek as Betabara by die Jordaan geïdentifiseer, soos ‘n paar Griekse manuskripte dit ook het en in ouer vertalings opgeneem is (OAV, KJV). Maar, Betabara is baie meer noord in die Jordaan, en die beste manuskripte lees Betanië.

Ons weet dus ongelukkig nie presies waar dit was nie, hoewel dit darem heeltemal duidelik is dat dit by die Jordaan was, op die oostelike oewer, waarskynlik net noord van die Dooie See (Taylor, Ministry in the Wilderness) en ‘n paar km oos van Jerigo.

MATTEUS 3:1-6

1 In daardie dae verskyn Johannes die Doper en preek in die woestyn van Judea

2 en sê: “Kom tot inkeer, want die koninkryk van die hemele is naby.”

3 Hy is die een van wie Jesaja die profeet gepraat het toe hy gesê het:

“’n Stem van een wat uitroep

in die woestyn:

Maak die pad van die Here gereed,

maak sy paaie reguit.” (Jes. 40:3)

4 Hierdie selfde Johannes het klere van kameelhaar gehad en ’n leerbelt om sy heupe, en sy kos was sprinkane en wilde heuning.

5 Toe het Jerusalem en die hele Judea en die hele Jordaanomgewing na hom toe uitgegaan,

6 en hulle is in die Jordaanrivier deur hom gedoop, terwyl hulle hulle sondes bely.

Teks en konteks

3:1 Matteus spring van Jesus se geboorte en uiteindelike verblyf in Nasaret in sy peuterjare direk na die voorbereidingswerk van Johannes die Doper deur sy prediking in die woestyn van Judea (Matt. 3:1-12). Dit sal opgevolg word deur die publieke aankondiging van Jesus as God se geliefde Seun (Matt. 3:13-17).

Let op dat Matteus Johannes skets beide as ‘n vervulling van die OT profesieë (Jes. 40 in Matt. 3:3) sowel as die eerste van die NT profete wat dié werk voortsit (Matt. 3:1).

3:2 Johannes die Doper begin sy bediening om die Joodse gemeenskap voor te berei om die boodskap van die koninkryk van die hemele wat in Jesus aanbreek, te kan ontvang. Dit behels ‘n eenvoudige maar duidelike boodskap van bekering. ‘n Wegdraai van hulle sondige leefwyse na gehoorsaamheid aan die pad van die Here.

Daardeur word gelowiges gereed gemaak vir die koninkryk van die hemele. Sonder bekering is dit immers onmoontlik om deel te word van die koninkryk van die hemele. So verkondig Jesus dit regdeur sy bediening dat Hy gekom het om sondaars tot bekering te roep (Matt. 4:17; 9:13; Mrk. 2:17; Luk. 3:8). Dit is nie dié wat lippediens doen en Jesus Here noem wat in die koninkryk van die hemele sal ingaan nie, maar dié wat die wil van sy Vader doen (Matt. 7:21; vgl. die talle gelykenisse oor die koninkryk in Matt. 13).

So beklemtoon Paulus dit ook talle kere in sy briewe (Gal. 5:21; 1 Kor. 6:9-11; Ef. 5:5), hoewel hy soos Lukas (Luk. 4:43; 9:62) eerder van die “koninkryk van God” praat. Dit dui egter op presies dieselfde realiteit.

3:3 Dat sy bediening só ’n groot impak gehad het, word deur Matteus, soos by Lukas en Markus, verbind aan die feit dat Johannes se bediening die vervulling van Jesaja 40:3 se profetiese belofte behels. Die belofte van God in die profesie van Jesaja kom in Johannes die Doper tot vervulling.

3:4 Matteus gee ‘n bietjie meer inligting oor Johannes die Doper as die ander skrywers. Sy klere was van kameelhaar met ‘n leerbelt om sy heupe en sy kos was sprinkane en wilde heuning.

Dit roep gevolglik ook die profeet Elia in herinnering. Elia het velklere en ‘n velgordel gedra (2 Kon. 1:8). Ook die profeet Sagaria assosieer profetewerk met ‘n harige kleed (Sag. 13:4). Later in die Evangelie sal Matteus ook Jesus se uitsprake oor Johannes weergee waar Hy by twee geleenthede hom direk met Elia verbind (Matt. 11:12-14; 17:9-13).

3:5-6 Omdat Johannes se bediening deur ‘n groot deel van die Jode erken word as van profetiese belang laat baie van die mense van Jerusalem, Judea en die Jordaanomgewing hul deur hom doop in die Jordaanrivier met die belydenis van hulle sondes.

Dit is interessant dat die Jode kies om die doop van Johannes te aanvaar. Waarskynlik omdat dié doop verband gehou het met die wet in Levitikus oor die “bad” as reinigingsritueel, soos ons reeds in Lukas 3 kennis geneem het. Dit kan ook verband hou met die doopsgebruik vir mense wat uit die heidense nasies die Joodse geloof aanvaar het (mikva). Die simboliese afwas van sondes was waarskynlik die vernaamste motivering waarom Johannes se doop vir hulle gepas was.

Betekenis en boodskap

Dit is duidelik dat daar geen verandering in ‘n mens se lewe kan plaasvind, sonder bekering nie. Die boodskap van die koninkryk van die hemele word deur ‘n voorbereide hart ontvang. Dit is waarom die bediening van Johannes die Doper om bekering gedraai het. En bekering is wat steeds nodig is in die lewe van elke gelowige. Soos Paulus daaroor skrywe in sy brief aan Titus:

“Want die genade van God wat redding bring aan alle mense het verskyn, en dit leer ons om nee te sê vir die goddeloosheid en wêreldse begeertes en om verstandig, reg en toegewyd in die huidige wêreld te leef,” (Tit. 2:11-12 – ASV).

Oorweeg wat dié boodskap van jou vra en hoor dat Johannes ook vir jou sê: Kom tot inkeer, nie omdat jy soos hy die Messias van die eerste koms verwag nie, maar omdat jy die Wederkoms van daardie Messias verwag. Hy is naby.

MATTEUS 2:22-23

22 Maar toe hy hoor dat Argelaos koning van Judea is in die plek van sy vader, Herodes, was hy bang om daarheen te gaan. En nadat hy in ’n droom gewaarsku is, het hy vertrek na die gebied van Galilea.

23 En daar aangekom, het hy gaan woon in ’n dorp met die naam Nasaret. So is vervul wat deur die profete gesê is dat Hy ’n Nasarener genoem sal word.

MATTEUS 2:19-21

19 Toe Herodes gesterf het, verskyn daar ’n engel van die Here in ’n droom aan Josef in Egipte

20 en sê: “Staan op en neem die Kind en sy moeder saam en gaan na die land Israel, want die mense wat die Kind se lewe gesoek het, is dood.”

21 Hy het toe opgestaan en die Kind en sy moeder saamgeneem en na die land Israel gegaan.

MATTEUS 2:16-18

16 Toe Herodes uitvind dat hy deur die sterrekundiges om die bos gelei is, het hy baie kwaad geword, en hy het opdrag gegee dat in Betlehem en al sy streke al die seuns van twee jaar en minder om die lewe gebring word, volgens die tyd wat hy by die sterrekundiges vasgestel het.

17 Toe is vervul wat deur Jeremia die profeet gesê is:

18 “’n Stem is in Rama gehoor,

’n gehuil en groot geweeklaag.

Ragel huil oor haar kinders,

en wil nie getroos word nie,

omdat hulle nie meer daar is nie.” (Jer. 31:15)

MATTEUS 2:13-15

13 Nadat hulle teruggekeer het, verskyn daar ’n engel van die Here in ’n droom aan Josef en sê: “Staan op en neem die Kind en sy moeder saam en vlug Egipte toe, en bly daar totdat ek jou sê. Want Herodes gaan probeer om die Kind dood te maak.”

14 Hy het toe opgestaan en die Kind en sy moeder in die nag geneem en na Egipte vertrek,

15 en hy het daar gebly tot die dood van Herodes. So is vervul wat deur die Here deur middel van die profeet gesê is: “Uit Egipte het Ek my Seun geroep.” (Hos. 11:1)