Spreuke 25:1-28 – Dink voordat jy doen

Wat my tref is hoe die reeks spreuke in dié hoofstuk versigtigheid, nadenke, selfbeheersing en emosionele volwassenheid aanprys.  Dit laat my dink aan die idioom om te dink voordat jy doen, wat dan ook die titel van die hoofstuk vir my geword het.

25:2-7 – Die aura en misterie van koningskap

Hier het ons 4 spreuke wat konings beskryf aan die hand van hulle ondersoekende geaardheid (25:2), misterieuse en onpeilbare gedagtes (25:3), feilbaarheid in die geselskap van goddeloses (25:4-5), en sensitiwiteit vir mense wat sy mag bedreig (25:6-7).  Dit bly steeds ‘n raak opsomming van beide die uitdaging om ‘n koning te wees, en nog meer, om saam met ‘n koning te werk.

25:8-10 – Behou goeie buurmanskap

Hierdie 2 spreuke leer ‘n mens om versigtig te wees om 1) sommer vinnige gevolgtrekkings te maak oor jou buurman sonder om eers ‘n in diepte ondersoek te doen van wat jy waargeneem het (25:8) en 2) as jy wel dink dat jy ‘n saak teen hom het, baie seker te maak van jou feite, selfs al maak jy staat op dinge wat vertroulik vir jou gesê, anders kan jy lelik op jou neus kyk as iemand anders dié feite nie kan rugsteun nie (25:9-10).

25:11-14 – Die regte woord op die regte tyd

Hierdie 3 spreuke het almal te make met die wyse waarop woorde gebruik word.  Wyse woorde op die regte tyd is kosbaar (25:11-12), en gee moed (25:13) teenoor leë woorde van belofte wat niks oplewer nie (25:14).

25:15-17 – Geduld en selfbeheersing bring jou ver

Hierdie 3 spreuke het almal te make met versigtigheid – geduld en selfbeheersing – teenoor mense in gesagsposisies (25:15), teenoor jouself en jou  liefde vir soetgoed (25:16), en teenoor jou buurman om nie sy drumpel deur te trap met jou kuierdery nie (25:17).

25:18-20 – Wars woorde maak seer

Soos die spreuke in 25:11-14 gaan hierdie 3 spreuke oor die wyse waarop woorde gebruik word, maar hierdie keer net oor die verkeerde manier waarop dit ingespan word.  Valse getuienis teenoor jou naaste (25:18), onbetroubaarheid in konflik (25:19) en emosionele onvolwassenheid  in jou reaksie op leed (25:20) maak seer.

25:21-22 – Jy moet jou vyand liefhê

Vers 21-22 se opdrag om jou vyand kos en water te gee, al is hy iemand wat jou haat, val ’n mens op.  En let op hoe konkreet dit uitgespel word.  Hierdie 2 spreuke, saam met 24:17-18 waar dieselfde lewenshouding gevra word, gee ’n ander perspektief op die gangbare moraal van ’n oog-vir-’n-oog , soos dit op ’n hele paar plekke in die OT beskryf word.  Dit neem selfs die opdrag in die OT om jou naaste lief te hê, soos Lev 19:17-18 dit van ons vra, ’n bietjie verder, en maak naasteliefde van toepassing nie net op mense van jou eie (volks-)gemeenskap nie, maar van toepassing selfs op jou vyande.

Dat die Here jou daarvoor sal vergoed, teken ook ’n kant van God waarin Sy regverdigheid nie net Sy geliefdes insluit nie, maar ook dié wat teenoor Hom staan.  Waarskynlik lê hieragter die hoop op versoening, waarin God hoop dat deur só ’n optrede die vyand juis tot inkeer sal kom, vuurrooi van skaamte sal word (letterlik: “gloeiende kole op sy kop” wat waarskynlik metafories vir bloos gebruik word), wanneer hulle onverdiende genade ervaar in nood.

Dié perspektief op die lewe bereik natuurlik eers volle wasdom in die lewe van Jesus, waar Hy die verhaal van die Barmhartige Samaritaan vertel om dié punt verder in te skerp (Luk 10:25-37).  En Paulus haal uit dié spreuk aan as hy oor die Christelike lewenswandel praat (Rom 12:20-21).  Oorwin die kwaad deur die goeie!

25:23-25 – Kommunikasie maak saak

Hierdie 3 spreuke onderstreep wat Spreuke al ’n hele paar keer gesê het, kommunikasie maak saak:  1) agteraf praat maak kwaad – dit is so seker as wat die noordewind reën bring (25:23), 2) twis by die huis is onuithoudbaar (25:24), 3) goeie berigte van veraf is soos koue water vir ’n moeë mens se dors (25:25).

25:26-28 – Selfbeheersing is noodsaaklik

In die laaste 3 verse is daar 3 spreuke wat almal te make het met selfbeheersing: 1) teenoor goddeloses, anders kom ’n mens maklik tot ’n val (25:26), 2) teenoor eersug, dit is soos soetgoed wat met matigheid en selfbeheersing hanteer moet word (25:27 – vgl 25:16), en 3) teenoor uitbuiting of aanvalle van ander, waarteen jy jou moet beskerm soos ’n muur ’n stad beskerm, deur met selfbeheersing op te tree.