Spreuke 17:1-28 – Verhoudings maak saak

Betekenisse

Om julle mee te neem in my manier van werk met die teks, gee ek die lysie van betekenisse weer (met die verbintenisse met ander tekste in hakies), net soos ek dit aanvanklik gemaak het:

• Gebrek en vrede is verkieslik bo oorvloed en getwis – vers 1 (vgl vers 14,19).
• Wysheid maak selfs slawe deel van die familie – vers 2 (vgl vers 6,21,25).
• God toets die gesindheid (harte) soos silwer en goud gelouter word – vers 3.
• Jou ingesteldheid bepaal waarna jy luister.  Waarna jy luister wys wat jou ingesteldheid is – vers 4.
• Jou perspektief oor arm mense en ongelukvoëls sê ten diepste wat jy van God dink – vers 5.
• Familielede wil graag trots wees op mekaar – vers 6 (vgl vers 2,21,25).
• Jou statuur bepaal wat mense by jou soek – vers 7.
• Omkoopgeskenke het towerkrag – vers 8 (vgl vers 23).
• Jou houding teenoor mense bepaal hoe jy hulle foute gaan hanteer.  Dié met wie jy goeie verhoudinge wil handhaaf, se foute sien jy oor.  Dié wat jy wil bykom, se foute haal jy aanmekaar op – vers 9.
• Verstandige mense is meer sensitief vir dreigemente as dwase – vers 10.
• Die kwaad van ‘n slegte mens haal hom in – vers 11 (vgl vers 13).
• ‘n Dwaas se sotheid is wreed en gewelddadig – vers 12.
• Selfs jou huis ly daaronder wanneer jy goed met kwaad vergeld – vers 13 (vgl vers 11).
• Staak getwis voor dit jou meesleur soos ‘n damwal wat breek – vers 14 (vgl vers 1,19).
• God hou nie van onreg in die regspraak nie – vers 15.
• ‘n Dwaas kan nie wysheid bekom nie, selfs al probeer hy daarvoor betaal – vers 16.
• Jy kan op vriende se liefde staatmaak. Familie staan jou by in nood – vers 17.
• Borgstaan vir skuld is dom – vers 18.
• As jy aanstoot wil gee, soek jy rusie.  As jy jouself verhef bo ander, gaan jy seerkry – vers 19.
• Valsheid vernietig voorspoed – vers 20.
• ‘n Dwase en ongemanierde kind bring hartseer vir ‘n ouer.  Dit suig die vreugde uit jou lewe uit – vers 21 (vgl vers 2,6,25).
• Vrolikheid maak gesond en omgekeerd –  vers 22.
• Omkoopgeskenke is goddeloos en onregverdig.  Dit dwarsboom die regstelsel – vers 23 (vlg vers 8).
• ‘n Soeke na wysheid bring doelgerigtheid – vers 24.
• ‘n Onverstandige kind is vir sy ouers ‘n ergernis en bitter verdriet – vers 25 (vgl vers 2,6,21).
• Selfs ‘n ligte straf vir ‘n onskuldige (boete) en ‘n onvanpaste straf vir ‘n mens in aansien (lyfstraf), is onregverdig – vers 26.
• Wyse mense loop nie te koop met hulle kennis nie, en bly kalm – vers 27 (vgl vers 28).
•  Stilbly kan selfs ‘n dwaas na ‘n wyse laat lyk – vers 28 (vgl vers 27).

Patrone en temas

Let op die tekste waar ek gemerk het dat dit aspekte van dieselfde saak aanraak :

• Twis en rusie – vers 1,14,19.
• Familiewees – vers 2,6,21,25.
• Omkoopgeskenke – vers 8,23.
• Onregverdige vergelding – vers 11,13.
• Stilbly en kalmte – vers 27,28.

Geheelbeeld: Spreuke 17 gaan oor verhoudings

Wat ek raaksien, as ‘n mens al die tekste oorhoofs probeer beskou, is dat dit alles oor verhoudings gaan en die wyse waarop jy met ander omgaan.

• Familieverhoudings (vers 2,6,21,25),
• Gesinsverhoudings (vers 2,6,17,21,25),
• Huweliksverhoudings (vers 1),
• Werksverhoudings (vers 2),
• Regsverhoudings (vers 8,15,18,20,23,26),
• Vriendskapverhoudings (vers 9,17),
• Gemeenskapsverhoudings (vers 5,7,11,12,13,16,19,24,27,28)
• sowel as jou verhouding met jouself (vers 22).

Hoewel ek by gemeenskapsverhoudings eintlik alle tekste geplaas het wat nie in ‘n ander kategorie gepas het nie, gee ‘n opsomming van die onderskeie houdings wat dié tekste aanbeveel teenoor die gemeenskap ‘n navolgenswaardige voorbeeld:

• Die volgende houdings getuig van wysheid in die gemeenskap: respek (5), waarheid praat (7), doelgerigtheid (24), kalmte (27) en stilbly (28).
• Die volgende houdings getuig van die teendeel in die gemeenskap: kwaadwilligheid (11,13), sotlikheid (12), dwaasheid (16), rusiemaak (19), en doelloosheid (24).

Dit beteken vir my dat vers 3 eintlik ‘n kernvers in die gedeelte is: “dit is die Here wat die gesindheid (harte/gedagtes) toets” omdat ’n mens se ingesteldheid en houding teenoor ander die deurslag gee in jou verhoudinge met ander mense.  Hy sien raak hoe jy dink oor ander (arm mense – vers 5; mense oor wie jy die mag het om hulle skuldig of onskuldig te verklaar – vers 15) en het ’n afsku as dit nie met respek en regverdigheid is nie.

Daar is ook ‘n skerp kontras tussen stilbly en kalm bly (vers 27-28) aan die een kant en getwis en rusiemaak (vers 1,14,19) aan die ander kant, wat natuurlik ook ‘n gemeenskap kan maak of breek.  Interessant genoeg begin die gedeelte met die spreuk oor ‘n getwis en eindig met die spreuk oor stilbly.  ‘n Mens sou die gedeelte dus kon saamvat met ‘n titel soos: Kies Kalmte bo Konflik!  Só word ‘n gemeenskap immers gebou.

Maar die klem op verhoudings het my uiteindelik uitgebring by die titel van hierdie hoofstuk:  Verhoudings maak saak.

Lectio Divina

Daarom het ek vers 3 gekies om oor na te dink, spesifiek hoe my ingesteldheid teenoor ander my verhoudings met hulle raak – en nog dieper wat die Here van my ingesteldheid dink – omdat dit só sentraal vir my geword het in my lees van hierdie hoofstuk.

En hoewel ek nou nie op die detail daarvan wil ingaan nie, kon ek my ontsteltenis oor sekere konflikte in my omgewing tot rus bring, omdat die Here my gehelp verstaan het in my nadenke, dat dié dinge alles met ‘n gebrek aan goeie verhoudings te make het.  En kon ek die Here vertrou om my te help om mee te werk om die konflikte met wysheid te hanteer, spesifiek om op goeie verhoudinge te fokus.  ‘n Mens – ek – is só geneig om met wrewel of woede te reageer, wat nie wys is nie!  Kalmte, respek, doelgerigte verhoudingsbou – dít is die antwoord!

Dít is hoe die Here praat deur Sy Woord!