Moet jou nie teen ‘n slegte mens verset nie

MATTEUS 5:38-42

38 “Julle het gehoor dat gesê is: ‘’n Oog vir ’n oog en ’n tand vir ’n tand.’ (Eks. 21:24; Lev. 24:20; Deut. 19:21)

39 Maar Ek sê vir julle om julle nie teen ’n slegte mens te verset nie, en as iemand jou op jou regterwang slaan, draai vir hom ook die ander een.

40 As iemand jou hof toe wil neem en jou onderkleed wil neem, gee vir hom ook jou bo-kleed.

41 As iemand jou dwing om sy goed een myl (ongeveer 1,5 km) te dra, gaan twee saam met hom.

42 Gee aan die een wat jou vra, en moenie die een wat by jou wil leen, wegwys nie.”

Teks en konteks

Die vyfde teenstelling is onder andere met die agste gebod oor steel, maar met ‘n fokus op hoe ‘n mens veral ‘n oortreding daarvan teenoor jouself hanteer, die sogenaamde lex talionis, die wet van vergelding. Jesus praat dus oor wat ‘n mens doen as jy uitgebuit word, met of sonder geweld, of as daar van jou iets geneem of afgedwing word. Dit sluit ook mense in wat van jou wil leen.

5:38 Jesus sluit weer by die wet van Moses aan –  die bekende wet: “oog vir oog, tand vir tand”. Hy verwys na ten minste die volgende gedeeltes:

• Eksodus 21:24 – Die vers in Eksodus noem onder andere ook nog hierdie sake: “hand vir hand, voet vir voet, brandplek vir brandplek, wond vir wond, kwesplek vir kwesplek.” (Eks. 21:25). In Eksodus word hierdie wet opgevolg deur ‘n paar gevallestudies (Eks. 21:26-36).
• Levitikus 24:20 – Die vers in Levitikus sit ook nog “breuk vir breuk” by. Die beginsel was: “’n lewe vir ‘n lewe”, die beginsel van billike ewewigtigheid. Levitikus het dus die straf vir ‘n oortreding beperk tot ‘n billike kompensasie.  Dié reëls het ook vir almal gegeld, die Israeliete en die vreemdelinge.
• Deuteronomium 19:21 lui: “En jou oog mag nie verskoon nie: lewe vir lewe, oog vir oog, tand vir tand, hand vir hand, voet vir voet.” Die idee daaragter is gelykwaardige vergoeding (straf) vir ‘n oortreding.

5:39-41 Jesus wil egter hê dat sy mense nie tevrede sal wees met die handhaaf van ‘n billike ewewig of die gee van ‘n billike kompensasie nie. Hy wil hê dat vergelding as sodanig vermy moet word. Dat sy mense deur vrygewigheid gekenmerk sal word.

Jesus spel dan vier situasies uit waarin sy mense aan die kortste end kan trek:

• Moenie julle teen ‘n slegte mens verset nie.w.s., aanvaar teenstand sonder om terug te baklei en self slegte goed te doen – ter wille van die verhouding. Dit gaan dus nie soseer om regsaksies al dan nie, maar oor ‘n keuse om nie persoonlike teenstand te laat eskaleer dat jy uiteindelik verlei word om self slegte goed te doen nie. Die slegte (bose) mens waarvan Jesus hier praat, hou verband met die vorige vers oor die Bose (vers 37), maar dui hier op ‘n persoonlike teenstand. Dit is mense wat die wil van die Bose uitvoer, soos ons dit ook in die gelykenis van die onkruid tussen die koring aantref waar die onkruid geïdentifiseer word as bose mense wat wetteloos is en ander in sonde laat val (Matt. 13:49). Waar ‘n mens kies om nie self slegte goed te doen aan ander nie, word ‘n ruimte vir God geskep om op te tree. Dit sluit egter nie uit dat ‘n mens ter wille van ‘n saak kan en moet optree nie, soos die profete geleer het (vgl. bv. Amos 1), Jesus in die tempel geïllustreer het (Joh. 2), en Paulus talle kere gedoen het (Hand. 16:37; 22:25; 25:8-12).
• Draai jou ander wang as jy op die regterwang geslaan word.w.s., aanvaar persoonlike belediging en vervolging sonder om terug te beledig en te vervolg – ter wille van die verhouding. Om iemand op die regterwang te slaan, was gedoen met ‘n minagtende klap van die rugkant van die regterhand. Dit gaan dus hier oor belediging eerder as geweld. Ook oor ‘n persoonlike aanval nie soseer ‘n regsproses nie. Sommige geleerdes verklaar wel die klap op die regterwang as ‘n gebaar van vervolging. Hoe dit ook al sy, só ‘n minagtende klap was strafbaar in die Joodse en Romeinse reg met ‘n baie swaar boete. Jesus vra dus van sy mense om nie op hulle regte te staan en hof toe te gaan oor só ‘n minagting nie. Dit is immers wat Hyself geïllustreer het later, toe die soldate hom tydens sy verhoor minagtend geklap het, benewens die fisiese leed wat hulle hom ook nog aangedoen het (Matt. 26:67). Dié optrede van Jesus herinner ons ook aan die feit dat Hy daar opgetree het in vervulling van wat die lyding wat vir Hom as die dienskneg van die Here voorspel is (Jes. 50:6).
• Gee in dreigende hofsake selfs meer as wat gevra word. Dit is ‘n keuse vir selfs groter skade, veral waar dit in ‘n regsgeding kan ontaard – steeds ter wille van die verhouding – moontlik ook om die hofprosesse te vermy. Die wet het bepaal dat as jy jou klere verpand, moet dit vir jou voor sononder teruggegee word, al is jou skuld nog nie vereffen nie – ter wille van barmhartigheid (Eks. 22:25-27). Wat Jesus dus hier bedoel, is dat jy dié reg moet prysgee as iemand jou op onredelike wyse hof toe sleep, by wyse van spreke, vir jou onderklere. Gee dan ook jou boklere, sodat jy van jou vyande vriende kan maak. Wees bereid om skade te ly ter wille van versoening sodat die saak nie in die hof draai nie. Soos Paulus dit later op soortgelyke wyse op die geloofsgemeenskap toepas: ly liewer skade as wat jy ‘n broer hof toe vat (1 Kor. 6:7-8).
• Gee meer as wat van jou afgedwing word. Wees vrygewig teenoor dié wat mag oor jou het. Romeinse soldate het die reg gehad om iemand op te kommandeer om hulle goed vir 1,5 km te dra. Dit is presies wat die soldate later vanweë hierdie reg, met Simon van Sirene doen (Matt. 27:32). Jesus sê, in plaas daarvan om te mor oor dié wet, dra die goed liewer dubbeld die afstand as ‘n blyke van jou goeie gesindheid. Jou vrygewigheid moet die vereistes oortref!

5:42 Jesus rond hierdie lering af met ‘n algemene beginsel dat sy mense deur ‘n radikale vrygewigheid gekenmerk moet word, om te gee aan die een wat van jou vra, en om die een wat van jou wil leen, nie weg te wys nie. Dit is wat die wet ook geleer het (Deut. 15:7-8), maar hier word dit net meer radikaal toegepas. Jesus sal later verder hierop uitbrei deur te sê dat ‘n mens ook moet leen aan dié van wie jy niks terug kan verwag nie (Luk. 6:34-35).

Boodskap en betekenis

Jesus praat hier duidelik veral van kwaadwillige mense. Teenoor sulke mense, sê Jesus, moet jy jou nie verset nie. Hoekom? Want Jesus wil ten diepste hê dat vyande in vriende verander sal word.

Dit beteken dat gelowiges die risiko sal moet neem om verder te ly onder kwaadwilligheid ter wille van die uitreik na sulke mense. Vergelding sal immers verwydering bring. Verdraagsaamheid en vrygewigheid kan van vyande vriende maak.

Gelowiges wat op Jesus vertrou, sal bereid wees om hulle persoonlike regte te laat vaar ter wille van die impak van die evangelie. Die doel is heling en versoening.

Soos Paulus ook later skryf in 1 Korintiërs 6. Ly liewer persoonlik onreg ter wille van die evangelie. Moenie die hof opsoek om verskille uit te sorteer nie.

Dit beteken egter vir seker nie dat ‘n mens daarmee in die publiek toelaat dat verguising en vervolging ongebreideld floreer nie. Jesus het vir die saak van die tempel as ‘n huis van gebed opgekom. Paulus het telkens wanneer die owerhede of Joodse Raad betrokke geraak het, gestaan op die regte wat die regstelsel aan burgers verleen het. Dieselfde geld ook vandag vir ons.