Hierdie hoofstuk is ‘n fassinerende een, veral as ‘n mens dit nie net in samehang met die begin van die verhaal in Genesis 2 lees nie, maar ook saam met hoofstuk 4 hierna oor die stryd tussen Kain en Abel lees.  Genesis 3 vertel onder andere die verhaal van die “battle of the sexes”.  Genesis 4 vertel die ooreenstemmende verhaal van die “battle of the siblings”.

Genesis vertel vir ons hierdie verhale, nie net om vir ons te illustreer hoe die God-mens en mens-mens verhouding werk nie, maar om ons in trek en saam te neem na ‘n eie geloofservaring.  Dit gee ons ‘n soort “kyk-weer” ervaring, sodat ons self die uitnodiging kan hoor:  God praat en wil ons metgesel word ten spyte van ons sonde!

Kent Ira Groff het hieroor gesê: “Stories skep ‘n innerlike ruimte waar ons eggo’s van God se teenwoordigheid kan hoor.”  En dit is wat met ons gebeur as ons die verhale lees.

Ek gee eers ‘n paar vooraf opmerkings oor Genesis 3 vóór ek die laaste vyf episodes van die verhaal wat in Genesis 2 begin het aan die orde stel.

Genesis 4 word in drie dele opgedeel telkens ingelei deur die seksuele gemeenskap wat eers: “die mens” (4:1), dan Kain (4:17), en laastens Adam (4:25) – hierdie keer met sy eienaam genoem – met hulle onderskeie vroue gehad het.  Daarmee word die vervulling van die belofte van vrugbaarheid van Genesis 1 en die instelling van die huweliksverbintenis in Genesis 2 aan die orde gestel.

Kain en Abel – 4:1-16

Dié verhaal is uiters vernuftig opgedeel wat die fokus laat val op die: “battle of the siblings” waarvan vers 8 ons vertel:

• Die vertelling van die geboorte en verhouding met Jahwe van Kain en Abel – vers 1-5
  • Die gesprek tussen Jahwe en Kain oor die mag van die sonde – vers 6-7
    • Die geveg tussen Kain en Abel waar hulle alleen is – vers 8
  • Die gesprek tussen Jahwe en Kain oor die gevolge van die sonde – vers 9-15a
• Die vertelling van Jahwe se beskerming van Kain en sy “weggaan” van Hom af – vers 15b-16

‘n Mens sien hier duidelik die parallel met die soortgelyke opbou van die verhaal van Genesis 2-3.  In die sewe episodes van die “sondeval” staan die ongehoorsaamheid aan God se bevel voorop.  In die vyf episodes van die “broedermoord” staan die vyandskap teenoor die naaste voorop.

Die hoofstuk begin met die tweede van die elf formulerings: “Dit is die (familie)-geskiedenis van …”  (tôledôt) wat in die boek ingespan word.  Hiermee word die familiegeskiedenis en die verloop van tien geslagte van Adam vertel.  Die hoofstuk berus waarskynlik op die gegewens uit ’n geskrewe bron soos vers 1 letterlik aandui: “die boek (sē·p̄ěr) van die geslagsregister van Adam.” Hoewel die persoonlike naam Adam en die naam vir “mens” in Hebreeus presies dieselfde is, word die woord “adam” hier waarskynlik die tweede keer as persoonsnaam gebruik, aangesien dit sonder ‘n lidwoord geskryf is en dit binne die konteks die meeste sin maak.

Die hoofstuk kan ná die eerste twee verse as inleiding in tien gedeeltes verdeel word volgens die opeenvolging van Adam se nageslag.  Elke gedeelte word op ‘n soortgelyke drieledige wyse saamgestel met enkele uitsondering na gelang van die ekstra detail oor sommige:

1. Toe X só oud was, het hy die vader geword van Y.
2. Nadat Y vir X gebore is, het X nog só lank geleef en seuns en dogters gehad.
3. X was dus só oud toe hy gesterf het.

Ons kom by die derde deel van die Oergeskiedenis.  Die eerste deel, die geskiedenis van die hemel en aarde (Gen. 2:4 vv.), het geëindig in die “sondeval” (Gen. 3) en “broedermoord” (Gen. 4).

Dieselfde negatiewe gevolge kan in die tweede deel, die geskiedenis van Adam (Gen. 5:1 vv), bespeur word.  Dit sien ons in die tragiese beskrywing van die: “groot bedorwenheid van die mens op aarde” – Genesis 6:1-8.

Daar is tog steeds ‘n sprankie hoop – soos dit ook was met die geboorte van Set waarin die mense God begin aanroep het –  in die feit dat Noag deur God begenadig is.

Hierdie derde deel van die Oergeskiedenis vertel daarom die verhaal van Noag van Genesis 6:9-9:29, waarna ‘n afsluitende twee dele van die Oergeskiedenis vertel sal word, die geskiedenis van Noag se seuns: Sem, Gam en Jafet – Genesis 10:1 vv. en die geskiedenis van Sem – Genesis 11:10 vv.

Oordeel en verlossing

Twee motiewe domineer hoofstuk sewe se verhaal van die vloed – oordeel en verlossing.

Aan die een kant is dit duidelik dat die Here nie net ernstig is in sy voorneme om: “alles wat leef, wat Ek gemaak het, weg (te) vee van die aarde af,” nie.  Nee, Hy voer uit wat Hy Hom voorneem: “Al wat op die aarde geleef het, het omgekom …  So het God alles wat op die aarde geleef het, uitgewis.”  Daar is ‘n tragiese onafwendbaarheid aan die oordeel van God oor die ongehoorsaamheid van die mens.  Selfs die aarde en die ander skepsels wat God gemaak het, moet dit in die proses ontgeld.

Aan die ander kant is dit net so duidelik dat die Here ernstig is in sy voorneme om Noag en ‘n oorblyfsel van mens en dier genadig te wees, “om Noag en dié by hom in die ark te spaar”.  God sien vir Noag raak en bevind Hom regverdig.  Daarom verlos Hy Hom van die oordeel wat kom saam met sy mense.  Interessant genoeg is dit juis die ark wat Noag bou, in gehoorsaamheid aan die Here, wat die instrument is wat God kies om vier gesinne en ‘n seleksie van diere en voëls te spaar, sodat daar ‘n nuwe begin met hulle gemaak kan word.  God span Noag en sy vakmanskap dus volledig in binne die uitweg wat Hy vir hom en die toekoms van die mensdom op aarde verskaf.

God straf die sonde, maar Hy voorsien ook altyd ‘n uitweg vir dié wat van Hom afhanklik leef.  Dít is die prentjie van God wat hierdie verhaal van Noag in elke detail daarvan onderstreep.  Dit is ook die spits van die boodskap wat ons uit hierdie verhaal moet hoor.  God kan vertrou word dat Hy sal optree teen ongehoorsaamheid.  Hy kan egter ook vertrou word dat Hy ‘n uitweg uit die oordeel sal verskaf, vir dié wat met Hom wandel.