Esegiël sluit met dié kort gelykenis aan by ‘n baie bekende tradisie onder die profete, die beskrywing van Israel as die wingerd van die Here: Jesaja 5; Hosea 10; Jeremia 2 (vgl. ook Jakob se verwysing na dié metafoor in sy gebed vir sy nageslag in Gen. 49:22). Die metafoor van Israel as die wingerd van die Here vorm ook die basis van die gebed vir herstel uit ballingskap in Psalm 80.

In teenstelling met die positiewe beskrywing van Israel as die wingerd van die Here, noem die Here hulle egter nou ‘n afgesnyde wingerdhout wat nie beter is as enige ander kreupelhout in die bos nie. Terloops, ‘n kreupelbos bestaan uit laag, deurmekaar groeiende houtagtige struike en bome. Dit is dus ‘n bos wat van baie minder waarde as ‘n aangeplante goedversorgde wingerd is.

Maar as die wingerd afgekap is, deug die wingerdhout vir niks meer as die kreupelhout nie. Net soos kreupelhout deug wingerdhout dan vir niks beter as vuurmaakhout nie. Jy kan dit nie gebruik om iets van te maak of iets aan op te hang nie. Die enigste nut daarvan is om daarmee vuur te maak.

En dít is presies wat die Here nou met die inwoners van Jerusalem gaan doen. Hy gooi hulle soos wingerdhout in die vuur, die vuur van God se toorn, die vuur van God se teenstand. Dit hét al gebeur met die vorige wegvoerings – “hulle kom uit die vuur” – en sal nou wéér gebeur – “maar die vuur sal hulle verteer”. Hulle land sal verlate word, omdat hulle in ballingskap weggevoer sal word. Dán sal hulle besef dat Hy die Here is.

Boodskap

Esegiël se boodskap aan Jerusalem neem interessant genoeg nie net die geskiedenis van die Godsvolk in ag nie, maar ook die hele geskiedenis van die stad wat al die volke wat daarmee verbind word, insluit. Erkenning word hier gegee aan Jerusalem se Kanaänitiese geskiedenis waarin spesifiek die Amoriete en Hetiete genoem word (16:3).

Die woord aan Jerusalem is egter in die eerste plek ‘n oordeelswoord: “Mens, sê vir Jerusalem wat se afskuwelike dinge hy gedoen het.” (16:2). Die geskiedenis van God se verkiesing van Jerusalem as die plek waar Hy sy teenwoordigheid op ‘n besondere manier bekendgestel het, vorm dus die agtergrond vir sy veroordeling van hulle afgodery en politiekery.

Om hierdie boodskap oor te dra, word ‘n groot deel van die hoofstuk aan die uitgebreide metafoor van Jerusalem as ‘n verwerpte babadogter wat deur die Here gered is om uiteindelik sy vrou, sy koningin te word, gespandeer (vgl. hfst. 23 waar ‘n soortgelyke metafoor gebruik word).

Die Here het haar laat leef, laat groei, en laat vrugbaar wees. Sy het egter dié verbintenis versaak en haar aan ander minnaars oorgegee. Dít het die ellende van God se woede en haar minnaars – die Egiptenaars, Filistyne, en Assiriërs – se vyandskap oor haar gebring. Dieselfde lot as wat Samaria en Sodom getref het, is ook haar voorland.

Die gedeelte sluit wel in die tweede plek af met ‘n heilswoord, ‘n belofte van ‘n toekoms vir die stad en sy mense: “Ek gaan My met jou versoen ten spyte van alles wat jy gedoen het.” (16:63).

Die vloei van die woord van die Here aan Jerusalem kan as volg ingedeel word:

• 16:3-14 – Jy het Myne geword
• 16:15-22 – Jy het egter syne geword
• 16:23-34 – Ellende wag vir jou
• 16:35-43 – Ek gaan jou straf
• 16:44-52 – Jy sal die skande en skaamte dra
• 16:53-63 – Ek gaan my met jou versoen ten spyte van alles

Hierdie eerste “fabel, ‘n gelykenis” van die twee arende, sowel as die sedertakkie (Jojagin) en wingerdstok (Sedekia) in vers 3-10 handel oor die komplekse verhouding van die Galdeërs en Egipte met die konings van Jerusalem in hierdie tyd. Die uiteinde daarvan was die beleg en verwoesting van Jerusalem en die dood van koning Sedekia, soos Esegiël se uitleg in vers 11-21 dit duidelik maak.

Esegiël gee daarmee ‘n helder interpretasie van die gebeure wat besig was om in Jerusalem te ontvou, soos die geskiedenis dit inderdaad in die volgende vyf jaar bevestig het.

Aan hierdie boodskap word ‘n tweede gelykenis gekoppel in vers 22-24 wat die boodskap dra van God wat in weerwil van die toegevalde hede tóg ‘n toekoms sal oopsluit vir die volk. Hy sal self ‘n sedertakkie plant wat lewe en beskerming sal gee, en God se heerskappy sal bevestig. Dit is duidelik ‘n Messiaanse belofte.

Die twee gelykenisse en die uitleg vorm daarom ook die drie dele van die hoofstuk.

Esegiël hanteer in hierdie hoofstuk die moeilike vraagstuk van die verband tussen kollektiewe en persoonlike verantwoordelikheid.

Aan die een kant was dit duidelik dat die ballingskap ‘n kollektiewe strafmaatreël van die Here is. Soos Hy vir hulle as volk verkies en in ‘n verbond aan Hom gebind het, hulle die beloofde land ingebring en daar versorg het, só het Hy hulle nou met die strawwe van daardie verbond getref. Die vorige hoofstuk het dié aksie van God met die gelykenis van die wingerdstok aan hulle misplaaste verbintenis aan die “ander” arend, Egipte, gewyt. Die hele volk is dus kollektief deur dié ongelukkige en dwase keuses, in dié geval veral van die leiers, getref.

Maar, aan die ander kant was daar egter ook min mense wat regtig hulle hande in onskuld kon was, soos Esegiël verskeie kere uitgewys het. Hulle het immers saam skuld gehad aan die magsmisbruik en afgodery, hetsy deurdat hulle eie toedoen óf deurdat hulle hulle nie daarteen verset het nie (vgl. hfst. 7). Die individuele lede van die volk het dus in mindere of meerdere mate ook persoonlik ‘n aandeel gehad in die kollektiewe afvalligheid van die volk as geheel.

Die mense wat nou in ballingskap was, het hulle eie verantwoordelikheid boonop nog verder probeer minimaliseer deur die volgende spreekwoord op hulle van toepassing te maak: “Die vaders eet groen druiwe, en dan word die kinders se tande stomp.” (vgl. Jer. 31:30). Hierdie verontskuldiging en verplasing van alle blaam op die voorvaders, kon maklik lei tot ‘n totale fatalisme – die lewe is nou eenmaal só en ek kan daaraan niks verander nie – en ‘n algehele ontduiking van persoonlike verantwoordelikheid om die Here te dien en aan Hom gehoorsaam te lewe.

Daarom kom die woord van die Here na Esegiël en spreek dié situasie aan. Die ballinge was vir Hom nie net kosbaar nie, hulle lewe en lewenstyl het vir Hom saak gemaak. Hy doen dit as volg:

• 18:1-4 – Al die mense behoort aan My
• 18:5-20 – Elkeen sal die vrugte van sy eie lewe pluk regdeur die geslagte
• 18:21-29 – Elkeen sal die vrugte van sy eie lewe pluk regdeur sy eie lewe
• 18:30-32 – Laat vaar al julle oortredings en kry ‘n nuwe gesindheid, ‘n nuwe gees

Esegiël vervolg met twee treurliedere oor die konings van Israel. In die eerste verwys hy na die onverkwiklike regering van twee van die onlangse konings van Juda: Joahas en Jojakim. Hulle koningskap is onderskeidelik deur Egipte en Babel beëindig. In die tweede verwys hy na die soortgelyke onverkwiklike regering van die huidige koning van Juda: Sedekia. Sy koningskap sou deur die Galdeërs van Babel onder leiding van Nebukadnesar beëindig word.

Tog hoor ‘n mens geen leedvermaak in die beskrywing van hulle termyne nie. Al het die konings onder die oordeel van die Here gestaan weens hulle ongehoorsaamheid aan Hom, bly die toedrag van sake tragies. Dit is ‘n klad op die naam van die volk van Juda. Trouens, hierdie woord van die Here is twee treurliedere wat bedoel was om gesing te word. Vandaar die beeldende metafore van ‘n leeuwyfie en haar welpies, en ‘n wingerstok met haar sterk lote wat die lot van hierdie konings beskryf.